Հովհաննես Հովհաննիսյանը` Վալերի Բրյուսովի գնահատմամբ

50

Վալերի Բրյուսովը բարձր է գնահատել Հովհաննես Հովհաննիսյանի բանաստեղծական տաղանդը`այն համարելով ժողովրդական երգին շատ մոտ.            « …բանաստեղծը մշակել է մի քանի հնագույն երգեր ու ավանդություններ (օր.Վահագնի ծնունդը, Արտաշես թագավորի առասպելը), օգտվել է ժողովրդական քնարերգության  մոտիվներից  ու կերպերից, և Հովհաննիսյանի մի քանի բանաստեղծությունները վերադարձել են ժողովրդին` երգվում են որպես իսկական ժողովրդական երգեր ու կորցրել են հեղինակի անունը (օր. «Արազն էկավ լափին տալով…»): Սա, իհարկե, գերագույն պարգևներից մեկն է, որ կարող է երազել պոետը:           Այս իմաստով Հովհաննիսյանը ճշմարտապես ազգային բանաստեղծ է…Ժողովրդական պոեզիայի հետ նույնպիսի մոտիկություն ենք գտնում Թումանյանի և Իսահակյանի ստեղծագործության մեջ»:
          Նրանց բարեկամության և ազնիվ մտերմության մասին է վկայում Բրյուսովի նամակը, որ հասցեագրվել է Հովհաննիսյանին  1916 թվականին Մոսկվայից.

          «Թանկագին Հովհաննիսյան.
          Ամաչում, շա՜տ եմ ամաչում, որ մինչև այժմ չեմ գրել Ձեզ: Ճիշտ է, ես հիվանդ եմ եղել գրեթե այդ բոլոր ամիսներին, բայց դա բնավ էլ արդարացում չէ:           Առավելապես, «իմ մեղքը մեղմում է» այն, որ այդ ամբողջ ժամանակ ես զբաղված եմ եղել,  որքան միայն ներում էր առողջությունս, մեր ժողովածուի գործով:           Ամբողջ ժամանակ ես զբաղվել եմ միայն հայկական պոեզիայի հարցերով.  բանաստեղծություններ էի թարգմանում հայերենից, ուղղում էի հայերենից կատարված թարգմանությունները, գրում էի հայկական պոեզիայի մասին, կատարում էի Հայաստանի վերաբերյալ գրքի սրբագրությունը:
          Եվ այսպես հոգով միշտ Ձեզ հետ էի, շատ ու շատ անգամ կարդալով խորամուխ եմ եղել Ձեր պոեմների մեջ, շատ  անգամ եմ գրել Ձեր անունը, խորհել եմ Ձեր մասին  և Ձեր պոեզիայի մասին: Այս ամենը թերևս  համարժեք է մի նամակի, որը ես չեմ գրել… Այժմ վերհիշում եմ Բաքվում անցկացրած մեր օրերը որպես մի չքնաղ տեսիլ:
          Հաճախ չէ, որ նույնիսկ մեզ` պոետներիս, կյանքում երջանկություն է վիճակվում  լինել պոեզիային այնքան  նվիրված անձանց շրջանում, ինչպես այդ մեզ պատահեց  կրակապաշտների քաղաքում: Եվ էլ ավելի քիչ է երջանկություն վիճակվում հանդիպելու իսկական պոետի, ինչպես ես երջանկություն ունեցա  հանդիպելու Ձեզ: Գիտեմ, որ այն օրերին ես երջանկություն ունեցա տեսնելու Ձեր լավագույն կերպարը, բայց չէ՞ որ դա հենց Դուք եք` իսկականը, և որպես այդպիսին էլ ես  Ձեզ հիշում եմ, պիտի հիշեմ և միշտ էլ պիտի ճանաչեմ:
           Թողնենք մեր առօրյա դեմքն ուրիշներին  և մեր շրջանում ` պոետների շրջանում, լինենք պոետներ. սքանչելի մի անուն, որը միշտ նույնն է նշանակում մեր ժամանակներում, նավթաշտարակների ու հիդրոպլանների դարում, ինչպես գազաններին ու ժայռերը դյութած Որպեոսի դարում: Ես միշտ հավատացել եմ Պուշկինի բանաստեղծություններին.
                        «Издревле сладостный цоюз
                         Поетов меж собой связет…»

«Երդվում եմ Օվիդիոսի ուրվականով», ինչպես ասում է Պուշկինը, ես ինձ այնքան մոտիկ եմ համարել Ձեզ, որ միանգամից, իհարկե, դրա «իրավունքն»  ունենալու, ինձ կապված եմ համարել Ձեզ հետ, ասես թե, վաղեմի բարեկամությամբ: Ահա թե ինչու սիրտ եմ անում գրելու Ձեզ այս  սակավաթիվ կցկտուր տողերը: Եվ, ահա թե ինչու, թերևս ես թույլ եմ տվել ինձ այսքան երկար ժամանակ չգրել  Ձեզ. բարեկամությունը կների այդ. բարեկամաբար կարելի է կատարել  այն, ինչ պաշտոնապես անթույլատրելի կլիներ: Եվ ես հուսով եմ, որ Դուք ինձ կպատասխանեք նույնպիսի բարեկամաբար ներողամտությամբ:
          Նամակագրության մեջ Դուք գիտեք, որ դժվարը սկսելն է:
          Իսկ եթե առաջին նամակն ուղարկված է, մնացածները ծնվում են ինքնին:
          Ուրեմն թույլ տվեք  ինձ հավատալ, որ այս տողերը սկիզբ կդնեն մեր փոխադարձ իսկական նամակագրության… Գրեցեք ինձ այն ամենը, ինչ այն րոպեներին , երբ գրելու եք, կցանկանաք ասել: Այդ խոսքերից ես ամենից ավելի ճիշտ կհասկանամ և’  այն, ինչ եղել է, և’ այն, ինչ լինելու է….

                                                                        Միշտ Ձեր
                                                                  Վալերի Բրյուսով

                                                                           Ապրիլ, 1916, Մոսկվա»: