Փախչե՞լ, թե՞ ապաստանել․ այս է խնդիրը

85

Իրանագետ Գրիգոր Առաքելյանի գրառումը, –

Հայտնի է, որ խորհրդային շրջանում ռուսական ներգործությամբ ձևավորված «սովետական հայերենը» հագեցվում էր անհարկի ռուսաբանություններով ու հայերենի լեզվամտածողության համար խորթ արտահայտություններով, որոնցից ձերբազատվելը երբևէ պետք է դառնա մեր օրախնդիրը։

Հաշվի առնելով մեր ազգին պարտադրված մեկը մյուսին հաջորդող պատերազմների ու ռազմական գործողությունների հետևանքով «փախստական» եզրույթի   հաճախակի կիրառության փաստը, մտադիր եմ կանգ առնել   ռուսերենից հայերեն պատճենված հենց այդ բառի վրա։

Ակնհայտ է, որ   խորհրդային տարիներին ադրբեջաներենի, ուզբեկերենի, թուրքմեներենի, տաջիկերենի և խորհրդային տիրույթում միս ու արյուն ստացած   այլ լեզուների նման, դարերի խորքից եկող հայերենն էլ, խորհրդային համերաշխության պարտադրանքից ելնելով, «փախստական» եզրույթը պատճենել է ռուսերեն   беженец բառից։

Իսկ ո՞վ է փախստականը։ Փախստականն այն անձն է, ով ռասայական, ազգային կամ կրոնական պատկանելության համար  հետապնդումների զոհ դառնալու երկյուղի պատճառով  գտնվում է իր քաղաքացիական պատկանելության տարածքից դուրս։ Այլ կերպ ասած՝ այդ անձը ապաստանել է իր պետությունից կամ տարածքից  դուրս գտնվող այլ միջավայրում։ Ուրեմն, նա ոչ թե փախստական, այլ ապաստանյալ է՝   ԱՊԱՍՏԱՆՅԱԼ, այնպես, ինչպես վերը շարադրված հատկանիշներով անձը անգլախոսի մոտ refugee է, թարգմանաբար՝ ԱՊԱՍՏԱՆՅԱԼ, իրանցու համար پناهنده է, դարձյալ ԱՊԱՍՏԱՆՅԱԼ, թուրքի մոտ mülteci է (հիմքում արաբերեն التجاء բառը), բառացի թարգմանությամբ՝ կրկին ԱՊԱՍՏԱՆՅԱԼ և այլն։

Ի դեպ, Ադրբեջանցիներն էլ սեփական բառապաշարը փարթամացնելիս, ժամանակին беженец եզրույթը բառացի թարգմանելու ժամանակ հաշվի չեն առել, որ իրենց հորինած QAÇQIN եզրույթը թուրք ազգակիցների մոտ «դասալիք» կամ էլ երբեմն՝ «խելապակաս» է նշանակում։

Հետաքրքիր է, Թուրքիայում կազմակերպվող  սեմինարների ու խորհրդաժողովների ժամանակ ադրբեջանցիների կողմից «1,5 միլիոն ազերի փախստականների» մասին շինծու դրույթները  ադրբեջաներենով  մատուցվող «1,5  milyon azərbaycanlı QAÇQINLAR» (1,5 միլիոն ադրբեջանցի դասալիքներ /խելապակասներ/) բառակապակցությունն ինչպիսի արձագանքի է արժանանում թուրքախոս լսարանում։ Ես գրեթե պատկերացնում եմ։