Ռուբեն Սևակի նամակը` Յանիին

340

Եկուր ես քուկդ եմ, քեզ արքա ու գերի,

 Ես, մեղապարտ անոթը Սուրբ համբույրիդ…

 Հևքս աղոթքի պես դեմքիդ շուրջ կդեգերի,

Պաշտամունքիդ ես խնկանոթ միամիտ:

Եկուր ես քուկդ եմ, քեզ արքա ու գերի…     
                                                                                                                          Ռուբեն Սևակ

Ռուբեն Սևակը պաշտում էր իր գեղեցկուհի կնոջը.«Ի՜նչ լավ է երկուք ըլլալ և միայն մէկ անձ կազմել…»:    
            Պաշտամունքի հասնող  են Սևակի նամակները, Յանին պոետի համար «հրեշտակային» է,  «ամենահմայիչն ու ամենապաշտելին  պզտիկ կիներուն մէջ»:
            Նրանք ծանոթացան 1907 թ. շվեյցարական ամառանոց Շամբերիում և ամուսնացան  1910 թ.:            
            Մինչ ամուսնությունը, և անգամ  կյանքի վերջին օրերին էլ Ռուբեն Սևակը շատ նամակներ է գրել իր սիրելի, պաշտելի Յանիին. Սևակն իր սերն հավերժ ապրեցնելու իսկապես յուրահատուկ միջոց է գտել :         
            Կարդանք  նրանց սիրո մեծ գրքից ընդամնեը մեկ էջ, ուր « ոչ մէկ հարցական նշան գույութիւն ունի այնտեղ… այնտեղ ամէն ինչ գեղեցիկ է  եւ ճշմարիտ եւ արեւելեան…»

            « Իմ պաշտելի սիրելիս.       
            Դուրսը` մեր հօրենական տան դիմացը, վաղեմի մայր եկեղեցիի մը հռչակաւոր աւերակներն են, հին-հին դարերու եւ մեռած մարդոց ամբողջ խորհուրդովը օծուն:           
            Աւելի հեռուն անծիր, ոսկեգոյն, անհունութիւնը խմող, հմայնքներէ գինով, պայծառութեամբ ծանրերեր դաշտերու համապատկերը կտաչածուի: Քիչ մը աւելի անդին հորիզոնն է, որ կփախչտի երազի մը նման ու յաւերժօրէն կմխայ, ինչպէս վիթխարի բուրուառի մը մէջ: Այստեղ, վարը` շատ վարը` իրենց կատարին վրայ վաղնջական Սիլիւրին կրող ժայռերու ստորոտին, բոլորովին խորքը, անսահման ծովն է, որ կփշրուի եւ անցած ժամանակներու հին յիշատակ մը կմռնչէ: Եւ ամենուրեք` երկինքին մէջ, որ կարծես կմեռնի, երկրին վրայ, որ կարծես կապրի, քաղաքին մէջ, որ կարծես կերազէ` յարատեւող երջանկութեան մտ, զուարթութենէն աւելի քաղցր տրտմութեան մը, մտածումէն աւելի խորունկ անհոգութեան մը շունչը կայ…      
            Եւ այս տեսարանին, այս հմայքին, այս վիթխարի երազին, այս հին ժամանակին, այս տխուր քաղցրութեան ընդմէջէն ես կմտածեմ էակի մը մասին, որ կարենայ իր անձին մէջ մարմնացնել այն ամէնը, այս ամէնը, ինչպէս կենդանի             Արեւելքի բուն հոգին, որուն աչքը կարենայ ցոլացնել մեր մայրամուտները , որուն ձայնը կարենայ արձագանքել մեր մռնչուն ծովին, որուն  հասկաը կարենայ ներկայացնել մեր հեթանոս արձաններում խոհուն գեղեցկութիւնը, որուն շրթունքներն ըլլան  քաղցրօրէն տրտում, եւ որուն շարժուձեւը կարենայ խորհրդնաշել մեր արեւելեան գոյութեան երեկի, այսօրուայ եւ վացուայ բովանդակ կեանքը…Ես կը մտածեմ այդ էակի մասին եւ կհամբուրեմ զայն հեռուէն…    
Աստուած գիտէ… Արեւելքի, անոր ամբողջ խորունկ պարզութեամբ, անոր ամբողջ իմաստութեամբ միամիտ…   
            Կեանքը։ Արեւմուտքին մէջ այս բառին առջեւ կդնեն խոշոր հարցական նշան  մը (՞), իսկ Արեւելքին մեջ՝ կախման երեք կէտեր անմռունչ (…) Ահա տարբերութիւնը:     Մինչ այնտեղ կպոռան, կփնտրեն, կփիլիսոփայեն, կվազեն, մենք՝ արևելքցիներս, կերազենք…Քանզի գիտենք, որ կեանքի միակ ճշմարտութիւնը իր Մահն է վերջնական…Եւ որ ամէն ինչ անօգուտ է, բացի Երազէն, գուցէ…           
            Ահա, այսպէս Եաննիս ես քեզ կսիրեմ իմ երազովս եւ կախման երեք կետէրովս անմռունչ… Իզուր իմ աչքերուս մէջ մթին հարցական նշան մը պիտի փնտրես։ Պիտի այնտեղ գտնես միայն իմ Հաւատքս քեզի հանդէպ եւ իմ Սէրս քեզի հանդէպ եւ իմ Կեանքս քու մէջդ… Եւ կկարծեմ, թէ մեր սիրոյ մեծ գրքին եւ աշխարհի միւս բոլոր սէրերուն միջեւ կա միայն մէկ տարբերությիւն. այն, որ ոչ մէկ հարցական նշան գույութիւն ունի այնտեղ… այնտեղ ամէն ինչ գեղեցիկ է  եւ ճշմարիտ եւ արեւելեան…»[1]


[1] Կազմող` Արթուր Անդրանիկյան, Համաշխարհային սիրերգության նամականի, Երևան, 1992 թ., էջ`197-199: