«Նորերն ասում են՝ հին գրականագետները քառակուսի գլուխ ունեն, բայց, ըստ երևույթին, քառակուսի գլուխ հենց նորերն ունեն». Ժենյա Քալանթարյան (ArmDaily.am)

190

Ես կրթության նոր չափորոշիչները մանրամասն չեմ կարդացել, հատվածաբար եմ ծանոթ, ամեն դեպքում կարող եմ ասել, որ դասագրքերում չի կարելի պատահական մարդկանց ներառել։ Այս մասին ArmDaily.am-ի հետ զրույցում ասաց գրականագետ, պրոֆեսոր , բազմաթիվ դասագրքերի հեղինակ Ժենյա Քալանթարյանը։ 

«Ճիշտ է դասագրքերը քարացած չեն, դրանք պետք է ժամանակի հետ փոխվեն, քանի որ նոր անուններ են ի հայտ գալիս և նոր օրինաչափություններ են երևան գալիս, որոնք պետք է դասագրքերում ներառվեն ժամանակի ընթացքում, բայց, այդուհանդերձ, դասագիրքը որոշ իմաստով պետք է պահպանողական լինի, այնպես ինչպես առհասարակ ողջ կրթությունը։ Պահպանողական երևույթ է և ամեն նոր հեղինակի հետ չափորոշիչ չպետք է փոխվի։ Ես դեմ չեմ, որ նոր հեղինակներ լինեն, որ նոր հեղինակների գործերը տարբեր դասարաններում ներառվեն ընթերցանության համար, որպեսզի աշակերտները միջին դասարաններում կարդան և ծանոթանան այդ հեղինակներին, սակայն դասագրքերում պետք է ներառվեն համընդհանուր ճանաչում ունեցող, գնահատված հասարակության կողմից ընդունված և որոշակի արժեք ունեցող գրողներ»,-ասաց Քալանթարյանն՝ ընդգծելով, որ բոլոր փորձարարական գործերը, որոնք բավական շատ են՝ չպետք է ներառվեն դասագրքերում։

Նա ընդգծեց, որ երկար տարիներ դասագրքերի կազմման ժամանակ առաջնորդվել են որոշակի չափանիշներով, որ այդ չափանիշը եղել է հասարակական ճանաչումը, որոշակի արժեքների պրոպագանդումը դպրոցում։ «Այսինքն, այնպես չէ, որ մեկին ծանոթ եղավ կամ մեկին դուր եկավ՝ կարելի է ներառել դասագրքում։ Ավելին, այնպես չէ, որ մարդը մի լավ գործ է գրել՝ նրան կարելի է ներառել ծրագրում, նա պետք է 2-րդը, 3-րդը գրի, որպեսզի իր համբավը հաստատվի, ճանաչվի, կայունանա, որովհետև կան մարդիկ, որ մի անգամ, մի լավ բան են ստեղծում, հետո լռում հավիտյան»։

Անդրադառնալով դասական գրողների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքին՝ նա ասաց, որ կարդացել է, թե ինչպես են որոշել լուծել Խորենացու և Նարեկացու դասավանդման խնդիրը, որոշվել է 5-րդ դասարանից սկսած դասավանդել։ «Ստացվում է, մի կողմից բողոքում են, որ Նարեկացին բարդ հեղինակ է, դժվար հասկանալի և իմաստ չունի, որ նա մտնի դպրոցական ծրագրերում ու ոչինչ, որ նա Տիեզերական վարդապետ է, համաշխարհային ճանաչում ունի, մյուս կողմից՝ ուզում են 5-րդ դասարանից ուսուցանել։ Եթե 10-12-րդ դասարաններում երեխան չի կարողանում ըմբռնել Նարեկացուն՝ ցածր դասարաններում Նարեկացի եք դասավանդում, որ ի՞նչ»։

Նա նաև ընդգծեց, որ հեղինակներին պետք է ուսուցանել՝ հաշվի առնելով և պահպանելով ժամանակագրությունը։ «Այն ստեղծագործողը, որ արժեք ունի 10-րդ դարում, կարող է 12-րդ դարում արժեք չունենալ, քանի որ նրանց առաջ ինչ-որ բաներ արդեն արվել են։ Այսինքն, մարդը պետք է իր ժամանակի մեջ գնահատվի։ Հիմա Նարեկացուն կամ Շնորհալուն 20-21-րդ դարերի գրողների կողքին դրեք՝ կընկալվի՞, եթե ժամանակագրությունը չի պահպանվում։ Այսինքն, այդ գրականության պատմությունը պետք է հենց որոշակի սկզբունքների վրա։ Հիմա նորերն ասում են՝ հին գրականագետները քառակուսի գլուխ ունեն, բայց, ըստ երևույթին, քառակուսի գլուխ հենց նորերն ունեն, որովհետև բոլոր սկզբունքների վրա թքում են և առաջ են քաշում չգիտեմ որտեղից վերցրած ինչ-որ սկզբունքներ»։

Անդրադառնալով «Հայ գրականությունից» «հայ» բաղադրիչը հանելուն՝ նա ընդգծեց, որ այդ մոտեցումը սխալ է, քանի որ միանգամից ուզում են դառնալ համամարդկային։ «Համամարդկայինը վերացական երևույթ է ու հասկացություն, ամեն համամարդկային գրականություն ունի ազգային դրսևորում, ի վերջո, օրինակ, ռուսական գրականությունը համամարդկային դրսևորո՞ւմ չէ, օրինակ Դոստաևսկին, Տոլստոյը, Պուշկինը, բայց նրանք ռուսական բնավորության, վարքագծի, հոգեբանության միջոցով են հասել այդ համամարդկային մակարդակի։ Վերացական համամարդկայնություն չկա։ Մյուս խնդիրը, որն էլի կապված է դրա հետ՝ այն է, որ հիմա աշխարհը գլոբալացվում է, բայց տրամաբանություն ունեցող մարդիկ տեսնում են, որ որքան ուժեղացվում է գլոբալացման ձգտումը, այնքան հակադիր առաջանում է ազգային ինքնության զգացողությունը, դրանք զուգահեռ ընթացող երևույթներ են։ Գլոբալացում չի նշանակում համահարթեցում և ազգային ինքնության կորուստ, դրանք զուգահեռ են ընթանում։ Մշակույթի պատմությունը ցույց է տալիս, որ որքան ճնշումը մեծանում է ազգերի վրա, այնքան հակադարձ ցանկությունը մեծանում է այդ ճնշման դեմ գնալու և ինքնությունը պահելու։ Այս դեպքում, մենք կամովին ենթարկվում ենք այդ գլոբալացման ճնշմանը՝ ի՞նչ հայ գրականություն, ի՞նչ բան, բայց չէ՞ որ մեր մտածողությունն ուրիշ է մեր հոգեբանությունն ուրիշ է, բայց մենք դեմ չենք որևէ համաշխարհային գրականության, խնդիրն այստեղ դեմ լինելու մասին չէ։ Ի վերջո, մեր դպրոցը հայ քաղաքացի պատրաստող դպրոց է, թե համաշխարհային քաղաքացի պատրաստող դպրոց։ Ես կարծում եմ, առհասարակ հարձակում կա ազգային ինքնության վրա, այսինքն, մենք ամեն խնդիր լուծել ենք՝ մեզ խանգարում է ազգային ինքնությո՞ւնը, եկեք ջնջենք և միանգամից դառնալու ենք համաշխարհային առաջադեմ քաղաքացի՞, այդ են ուզում հաստատել։ Նման բան չի լինում, որովհետև ամեն մի համամարդկային երևույթ անցնում է ազգայինի միջով և միջոցով։ Եթե չլինի այդ ազգայինը՝ չկա վերացական համամարդկային։ Հիմա երբ մենք ֆրանսիական, անգլիական, ամերիկյան, ռուսական գրականություն ենք կարդում՝ ընդհանրապես մա՞րդ ենք տեսնում, թե կոնկրետ ազգի ներկայացուցիչ մարդ ենք տեսնում։ Դրանք կարող են համամարդկային լինել, բայց էլի դրանք անցնում են ազգայինի միջով, չէ՞։ Հիմա եթե ջնջում ենք ազգայինը միտումնավոր, նշանակում է, որ դա քաղաքականություն է ազգային ինքնության դեմ, ես այլ բան չեմ տեսնում»։

Աղբյուրը` ArmDaily am